ઉધરસ અને શરદી

આ પેજ પર

સંક્ષિપ્ત માહિતી લક્ષણો ઉધરસના પ્રકાર કારણો ઘરેલું સારવાર ડૉક્ટરને ક્યારે મળવું સામાન્ય પ્રશ્નો

સંક્ષિપ્ત માહિતી

સામાન્ય શરદી (Common cold) એ તમારા નાક અને ગળા (ઉપલા શ્વસન માર્ગ) નો વાયરલ ચેપ છે. ઉધરસ એ તમારા શરીરની શ્વાસનળીમાંથી કફ, બળતરા પેદા કરતા પદાર્થો અને બહારના કણોને સાફ કરવાની એક કુદરતી પ્રક્રિયા છે.

સામાન્ય શરદીના લક્ષણો ઓળખવા

શરદીના લક્ષણો સામાન્ય રીતે શરદી પેદા કરતા વાયરસના સંપર્કમાં આવ્યાના એક થી ત્રણ દિવસ પછી દેખાય છે. તમને નીચેનામાંથી કેટલાક લક્ષણોનો અનુભવ થઈ શકે છે:

વહેતું અથવા બંધ નાક
ગળામાં દુખાવો અથવા બળતરા
ઉધરસ અને છીંક આવવી
શરીરમાં થોડો દુખાવો અથવા માથાનો દુખાવો
હળવો તાવ
સામાન્ય રીતે અસ્વસ્થતા અનુભવવી (થાક)

ધ્યાન આપો: સામાન્ય શરદી મોટે ભાગે 7 થી 10 દિવસમાં મટી જાય છે, જો કે અન્ય લક્ષણો દૂર થયા પછી પણ ઉધરસ ક્યારેક બે થી ત્રણ અઠવાડિયા સુધી રહી શકે છે.

ઉધરસના અલગ-અલગ પ્રકાર

ઉધરસમાં કફ આવે છે કે નહીં, તેના આધારે તેને સામાન્ય રીતે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:

સૂકી ઉધરસ (Dry cough): આમાં કોઈ કફ આવતો નથી. તે મોટે ભાગે ગળાના પાછળના ભાગમાં ગલીપચી જેવું લાગે છે અને વાયરલ ચેપ પછી, અથવા એલર્જી કે પ્રદૂષણને કારણે સામાન્ય છે.

કફવાળી ઉધરસ (Wet cough): આમાં ફેફસાં અથવા ગળાના પાછળના ભાગમાંથી કફ (phlegm) આવે છે. તે શ્વાસનળીને ચેપથી સાફ કરવામાં મદદ કરે છે.

લાંબા સમય સુધી રહેતી ઉધરસ (Persistent cough): પુખ્ત વયના લોકોમાં 8 અઠવાડિયાથી વધુ સમય સુધી રહેતી ઉધરસ. ભારતમાં, 2 અઠવાડિયાથી વધુ સમય સુધી રહેતી ઉધરસની ડૉક્ટર દ્વારા તપાસ થવી જોઈએ જેથી ટીબી (Tuberculosis) જેવી ગંભીર બીમારીઓ વિશે જાણી શકાય.

સામાન્ય કારણો

ઉધરસ અને શરદીના મોટાભાગના કિસ્સાઓ વાયરસના કારણે થાય છે, પરંતુ અન્ય કારણો પણ જવાબદાર હોઈ શકે છે:

વાયરલ ચેપ — જેમ કે રાઇનોવાયરસ (શરદીનો સૌથી સામાન્ય વાયરસ), ઇન્ફલ્યુએન્ઝા, અથવા અન્ય મોસમી વાયરસ.
એલર્જી (Allergies) — ધૂળ, પરાગ (pollen) અથવા પાલતુ પ્રાણીઓની રૂંવાટીના કારણે થતી એલર્જિક રાઇનાઇટિસ.
પર્યાવરણીય કારણો — સ્મોગ, ભારે વાયુ પ્રદૂષણ, અથવા ધૂમ્રપાનના ધુમાડાના સંપર્કમાં આવવું.
બેક્ટેરિયલ ચેપ — ક્યારેક, વાયરલ શરદી સાઇનસાઇટિસ અથવા ન્યુમોનિયા જેવા ગૌણ બેક્ટેરિયલ ચેપનું કારણ બની શકે છે.

ઉધરસ સાથે સખત તાવ?

જો તમને ઉધરસની સાથે સખત તાવ હોય, તો આના વિશે વધુ વાંચો:

તાવ શરીરમાં દુખાવો અને થાક

ગળામાં સખત દુખાવો?

જો ગળવામાં દુખાવો થતો હોય અથવા તમારું ગળું ખૂબ લાલ હોય, તો આ જુઓ:

ગળામાં દુખાવો માથાનો દુખાવો

ઘરેલું સારવાર અને સંભાળ

સામાન્ય શરદીનો કોઈ ઈલાજ નથી, પરંતુ તમે ઘરે જ લક્ષણોને અસરકારક રીતે ઘટાડી શકો છો:

હાઇડ્રેટેડ રહો એટલે કે પુષ્કળ ગરમ પ્રવાહી પીવો જેમ કે પાણી, સૂપ અથવા મધ સાથે ગરમ પાણી (પુખ્ત વયના લોકો માટે). આવા home remedies for cough (ઉધરસના ઘરગથ્થુ ઉપચાર) કફને છૂટો પાડવામાં અને ગળાને આરામ આપવામાં મદદ કરી શકે છે.
આરામ કરો જેથી તમારી ઇમ્યુન સિસ્ટમને વાયરલ ચેપ સામે લડવાની ઉર્જા મળી શકે.
સ્ટીમ (નાસ) લો અથવા હ્યુમિડિફાયરનો ઉપયોગ કરો જેથી બંધ નાક અને જકડનથી રાહત મળે.
બળતરા પેદા કરતી વસ્તુઓથી બચો જેમ કે ધૂમ્રપાન (smoking), ધુમાડો અને ભારે ધૂળથી દૂર રહો.

દવાઓ અને એન્ટિબાયોટિક્સનો સુરક્ષિત ઉપયોગ

મેડિકલ સ્ટોરમાંથી દવાઓ (OTC) લેતી વખતે, યાદ રાખો:

એન્ટિબાયોટિક્સ વાયરસ સામે કામ કરતા નથી. સામાન્ય શરદી અથવા વાયરલ ઉધરસ માટે એન્ટિબાયોટિક્સ લેવી બિનજરૂરી છે, તે તમને ઝડપથી સાજા થવામાં મદદ કરશે નહીં, અને તે એન્ટિબાયોટિક રેઝિસ્ટન્સ વધારે છે.
તમે લક્ષણોને શાંત કરવા માટે cough tablets અથવા cough syrup નો ઉપયોગ કરવાનું વિચારી શકો છો, પરંતુ યોગ્ય પ્રકાર પસંદ કરવો મહત્વપૂર્ણ છે. ઉદાહરણ તરીકે, dry cough syrup સૂકી ઉધરસને શાંત કરે છે, જ્યારે wet cough syrup કફને બહાર કાઢવામાં મદદ કરે છે. કફવાળી ઉધરસને સંપૂર્ણપણે દબાવવાનો પ્રયાસ કરશો નહીં, કારણ કે ઉધરસ ફેફસાંમાંથી કફ સાફ કરવામાં મદદ કરે છે.
લોકો વારંવાર Benadryl cough syrup અથવા Coldrif cough syrup જેવી દવાઓ શોધે છે, પરંતુ તમારે જાતે જ દવા લેવી જોઈએ નહીં. સારવાર ઉધરસના કારણ પર આધાર રાખે છે, તેથી કોઈ પણ નવી દવા શરૂ કરતા પહેલા હંમેશા ડૉક્ટરની સલાહ લો.
શરદી અને ફ્લૂની કોમ્બિનેશન દવાઓના લેબલ હંમેશા તપાસો જેથી તમે ભૂલથી પેરાસિટામોલ અથવા અન્ય સક્રિય સામગ્રીનો ડબલ ડોઝ ન લઈ લો.

તબીબી સહાય ક્યારે લેવી

જો કે શરદી સામાન્ય રીતે જાતે જ મટી જાય છે, પરંતુ તમારે ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જોઈએ જો:

તમારી ઉધરસ 2 અઠવાડિયા કે તેથી વધુ સમય સુધી રહે છે, ભલે તે હળવી કેમ ન લાગે.
તમારા લક્ષણો અચાનક વધુ બગડે છે અથવા તમને સખત તાવ આવે છે.
તમારું વજન ઘટી રહ્યું છે, રાત્રે પરસેવો આવે છે, અથવા તમે ટીબી (TB) વાળા કોઈ વ્યક્તિના સંપર્કમાં આવ્યા છો.
તમારી ઇમ્યુન સિસ્ટમ નબળી છે, અસ્થમા છે, અથવા કોઈ ગંભીર મેડિકલ સ્થિતિ છે.

ઇમરજન્સી ચેતવણીના સંકેતો (Emergency warning signs)

જો તમારી ઉધરસ કે શરદીની સાથે નીચેનામાંથી કોઈપણ ગંભીર લક્ષણો દેખાય, તો તરત જ 112 પર કૉલ કરો અથવા નજીકની હોસ્પિટલના ઇમરજન્સી રૂમમાં જાઓ:

શ્વાસ લેવામાં તકલીફ અથવા હાંફ ચઢવી
ઉધરસમાં લોહી આવવું અથવા લોહીવાળો કફ આવવો
છાતીમાં સખત અથવા અચાનક દુખાવો
માનસિક મૂંઝવણ, વધુ પડતી ઊંઘ આવવી, અથવા જાગવામાં તકલીફ પડવી
હોઠ અથવા ચહેરો ભૂરો પડી જવો

ભારતમાં શ્વાસની બીમારીઓ માટે ઓનલાઇન પરામર્શ

ભારતમાં, બદલાતી ઋતુ, ચોમાસું અને વાયુ પ્રદૂષણના ઊંચા સ્તરને કારણે મોટે ભાગે ઉધરસ અને શરદી થઈ શકે છે અથવા વધી શકે છે. જો કે ઘણા કિસ્સાઓ સામાન્ય વાયરલ ચેપ હોય છે, પરંતુ ટીબી (Tuberculosis) જેવી બીમારીઓને કારણે એ ખૂબ જ જરૂરી છે કે લાંબા સમયથી રહેતી ઉધરસની અવગણના ન કરવામાં આવે.

ઓનલાઇન પરામર્શ દ્વારા એક રજિસ્ટર્ડ ડૉક્ટરને તમારા લક્ષણો, મેડિકલ હિસ્ટ્રી અને બીમારી કેટલા સમયથી છે તેનું મૂલ્યાંકન કરવામાં મદદ મળી શકે છે. જો કે ઓનલાઇન ડૉક્ટર સલાહ અને પાયાની દવાઓ આપી શકે છે, પરંતુ લાંબા સમયથી રહેતી અથવા ગંભીર ઉધરસનું ચેટ દ્વારા હંમેશા સુરક્ષિત રીતે મૂલ્યાંકન કરી શકાતું નથી. ડૉક્ટર ગંભીર સ્થિતિની તપાસ માટે તમને ક્લિનિકમાં છાતીની તપાસ, કફનો ટેસ્ટ અથવા છાતીનો એક્સ-રે કરાવવાની સલાહ આપી શકે છે.

MeriSehat કેવી રીતે કામ કરે છે

સ્ટેપ 1

ચેટ શરૂ કરો

અમારા સુરક્ષિત ચેટમાં તમારા લક્ષણો, સમયગાળો અને મેડિકલ હિસ્ટ્રી શેર કરો.

સ્ટેપ 2

ડૉક્ટરનો રિવ્યૂ

એક રજિસ્ટર્ડ ડૉક્ટર તમારા કેસનો રિવ્યૂ કરીને નક્કી કરે છે કે તમારા માટે સૌથી સુરક્ષિત આગલું પગલું શું હોવું જોઈએ.

સ્ટેપ 3

કેર પ્લાન

તબીબી સલાહ, જો યોગ્ય હોય તો પ્રિસ્ક્રિપ્શન, અથવા ક્લિનિકમાં બતાવવા માટે રેફરલ મેળવો.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)

સામાન્ય શરદી કેટલો સમય રહે છે?

શરદી મોટે ભાગે 7 થી 10 દિવસમાં મટી જાય છે. જો કે, અન્ય લક્ષણો દૂર થયા પછી પણ ઉધરસ ક્યારેક 2 થી 3 અઠવાડિયા સુધી રહી શકે છે.

સૂકી ઉધરસનું કારણ શું છે?

સૂકી ઉધરસ, જેમાં કફ આવતો નથી, મોટે ભાગે વાયરલ ચેપ પછી ગળામાં ગલીપચી, એલર્જી, અસ્થમા, અથવા ધુમાડો અને ધૂળ જેવા પર્યાવરણીય પ્રદૂષકોના સંપર્કમાં આવવાને કારણે થાય છે.

કફવાળી ઉધરસનું શું કારણ છે?

ભીની અથવા કફવાળી ઉધરસમાં કફ (phlegm) આવે છે અને તે સામાન્ય રીતે એ વાતનો સંકેત છે કે તમારું શરીર શ્વાસનળીને સાફ કરીને શરદી, બ્રોન્કાઇટિસ અથવા ન્યુમોનિયા જેવા ચેપ સામે લડી રહ્યું છે.

શું મારે શરદી માટે એન્ટિબાયોટિક્સની જરૂર છે?

ના. શરદી વાયરસને કારણે થાય છે, અને એન્ટિબાયોટિક્સ માત્ર બેક્ટેરિયલ ચેપ સામે અસરકારક છે. બિનજરૂરી રીતે એન્ટિબાયોટિક્સ લેવાથી આડઅસરો અને એન્ટિબાયોટિક રેઝિસ્ટન્સ થઈ શકે છે.

ઉધરસ માટે મારે ડૉક્ટરને ક્યારે મળવું જોઈએ?

ભારતમાં, 2 અઠવાડિયા કે તેથી વધુ સમય સુધી રહેતી કોઈપણ ઉધરસની ડૉક્ટર દ્વારા તપાસ થવી જોઈએ જેથી ટીબી (Tuberculosis) જેવી સ્થિતિ વિશે જાણી શકાય. જો તમારા લક્ષણો વધુ બગડે, અથવા જો તમને સખત તાવ, વજન ઘટવું, અથવા રાત્રે પરસેવો આવે, તો પણ તમારે ડૉક્ટરને મળવું જોઈએ.

શું એલર્જીના કારણે ઉધરસ થઈ શકે છે?

હા. પરાગ (pollen), ધૂળના કણો અથવા પાલતુ પ્રાણીઓની રૂંવાટીની એલર્જીથી પોસ્ટનેઝલ ડ્રિપ (ગળાના પાછળના ભાગમાં કફ પડવો) થઈ શકે છે, જે ગળામાં બળતરા પેદા કરે છે અને ઉધરસનું કારણ બને છે.

ઉધરસ ક્યારે ઇમરજન્સી (કટોકટી) બની જાય છે?

આ એક મેડિકલ ઇમરજન્સી છે જો તમારી ઉધરસ સાથે શ્વાસ લેવામાં ગંભીર તકલીફ, ઉધરસમાં લોહી આવવું, છાતીમાં સખત દુખાવો, અથવા માનસિક મૂંઝવણ હોય. તરત જ ઇન-પર્સન તબીબી સહાય લો અથવા 112 પર કૉલ કરો.

શું મારે ઉધરસની દવાની જરૂર છે?

જરૂરી નથી. ઘણી ઉધરસ આરામ કરવાથી અને પ્રવાહી પીવાથી જાતે જ મટી જાય છે. ઉધરસની સિરપ અથવા ગોળીઓ કામચલાઉ રાહત આપી શકે છે, પરંતુ તે મૂળ કારણને મટાડતી નથી. જો લક્ષણો ચાલુ રહે તો હંમેશા ડૉક્ટરની સલાહ લો.

શું તમે તૈયાર છો?

તમારું સિમ્પ્ટમ ચેક (symptom check) અત્યારે જ શરૂ કરો. એક રજિસ્ટર્ડ ડૉક્ટર તમારા કેસની સમીક્ષા કરશે અને તમને આગળના પગલા વિશે સલાહ આપશે.

અત્યારે જ ડૉક્ટર પાસે રિવ્યૂ કરાવો

તબીબી સંદર્ભ

આ પેજ પર આપેલી તબીબી માહિતી ઇન્ડિયન કાઉન્સિલ ઓફ મેડિકલ રિસર્ચ (ICMR), સ્વાસ્થ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલય (MoHFW) - જેમાં રાષ્ટ્રીય ક્ષય રોગ નાબૂદી કાર્યક્રમ (NTEP) સામેલ છે - અને સ્થાપિત આંતરરાષ્ટ્રીય તબીબી સંદર્ભો પર આધારિત છે. આ સામગ્રી માત્ર માહિતીના હેતુઓ માટે છે અને તે વ્યાવસાયિક તબીબી સલાહનો વિકલ્પ નથી.